PANOPTİKON: GÖZÜN İKTİDARI

Hazırlayanlar: Barış Çoban, Zeynep Özarslan
Yazarlar: Jeremy Bentham, Catherine Pease Watkin, Simon Werret, Barış Çoban, Zeynep Özarslan

Su Yayınları

Modern iktidarın anlaşılması bağlamında, Bentham’ın “Panoptikon”u oldukça önemli bir metindir. Tarihsel olarak, tanrı ya da tanrı-kralların, “kutsal” iktidarların toplum üzerindeki denetiminin göstergesi olan “göz”, panoptikon ile birlikte dindışı, kutsal olmayan iktidarın yeni iktidar biçimiyle birlikte yeryüzüne inmiştir. Kapitalist iktidar toplumsal denetimin sağlanması sürecinde “göz”ü aşırı bir biçimde vurgulamıştır, görünmeden gören iktidar ile toplumun bilinçyapısını “göz”ün baskısıyla tahakküm altına alınır. 

Michel Foucault’un “Hapishanenin Doğuşu” (Discipline and Punishment) adlı çalışması Bentham’ın “Panoptikon”u üzerine kuruludur. Bentham’ın metni, kapitalizm ile birlikte toplumsal iktidarın geçirdiği yapısal dönüşüme gönderme yapmaktadır. Kapitalist iktidar biçimlerinin anlaşılması bakımından panoptik yapı oldukça önemlidir. Gözetim, iktidarın temel denetim biçimlerinden birisi haline gelirken, “göz” önemli bir iktidar organına dönüşmüştür. “İktidarın gözü” yaşamı bir hapishaneye dönüştürür. Özellikle, üretim süreçlerinde işçilerin denetim altına alınması ve sonrasında tüm yaşam alanlarının iktidarın gözü için görünür kılınır.

Küresel kapitalizm yeni teknolojilerin, özellikle de iletişim teknolojilerini kullanarak  toplumsal denetimi sağlanmaktadır. “Gözün iktidarı” küreselleşmekte ve toplumsal özgürlükleri yokederek, baskıcı gözetim toplumunu yerel iktidarların yardımıyla yeniden-biçimlendirmektedir. Küresel panoptikon, yeni emperyal iktidarın “yeni dünya düzeni”dir. Toplumlar, küreselleşme süreci ile birlikte, “gözün iktidarı” tarafından teslim alınmıştır, başka bir deyişle herkes “gözaltına” alınmıştır. Küresel iktidarın teknolojik gözü toplumları tehdit olarak tanımlamakta ve tüm dünya yeni iletişim ve savaş teknolojilerinin kullanımıyla yüksek güvenlikli bir hapishaneye dönüştürülmektedir. Küresel panoptikon, iktidarın toplumları mahkum ettiği kara-ütopyadır. Toplumsal özgürlük ise halen bir ütopyadır, “göz” iktidardan arınıp özgürlük ve eşitlikçi bir toplumun düşünü görmedikçe, iktidarın organı olarak özgürlüğü tehdit etmeye devam edecEktir.

  

'The Sentinel/Fedai', başkana yönelik komplo öyküsüyle, 70'lerden bu yana adeta mini bir 'tür' halini alan suikast filmlerinin içinde yerini alacak. Peki grubun eski elemanları kim?  devamı (901 kelime)

David Lyon'un 'Gözetlenen Toplum' kitabı, kapitalist sistemin tüm toplumu nasıl gözetlediğini ve denetim altında tuttuğunu ayrıntılı ve çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor  devamı (468 kelime)

Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev
İMGE KİTABEVİ YAYINLARI
Felsefe Dizisi
Yazar: Etienne de La Boetie
Çeviren: Mehmet Ali Ağaoğulları
Baskı Tarihi: 1995


"Eğer siz vermediyseniz, sizi gözetlediği bu kadar çok gözü nereden buldu?
Eğer sizden almadıysa, nasıl oluyor da sizleri dövdüğü bu kadar çok eli olabiliyor?
...
Kulluk etmemeye karar verdiğiniz an özgürsünüz demektir. Onu itmenizi ya da dengesini bozmanızı istemiyorum. Fakat yalnızca onu desteklemeyin ; işte o zaman onun altından temeli (kaidesi) çekilmiş bir Colosse (Rodos'taki koca apollon heykeli) gibi tüm ağırlığıyla düşüp parçalandığını göreceksiniz. Kendi kendini kulluklaştıran, kendi boğazını kesen halk..." (kitaptan)
  devamı (1 kelime)

Ne Kitapsız Ne Kedisiz
Yazar : Bilge Karasu
Yayınevi: Metis Yayınları

"Ona bakıyorum. Susuyor. Yine bakıyor. Çocukluğundan beri bu oyunu oynar: Gözetlenme oyununu."

Önceleri belki bir suçluluk duygusuydu bu: Kendisine dikilen göz Tanrı'nın, anasının, büyüklerden birinin, sevmediği birirnin gözü olur, kınardı o anda yaptığını. Adı konmadan yaşanırdı bu suçluluk. Şimdi ise, gerçekten bir oyun: kimi dakikayı, 'bakan, gören varmış gibi yaşamak'... Karasu kendi kendine birşeyler anlatır, gözetlenme oyunu da o sıra oynanır. Bakan göz, o anlatılanı dinlemektedir. Nasıl gözse!.. İşte bundan ötürü bakıyorum ona. Baktığımı biliyor, susuyor, önüne bakıyor. Ne düşündüğünü bildiğimi biliyor."

  

Haneke'nin filmleri, öznel bakış açılarının yok olması ve nesnel bir gerçekliğin hayatlarımıza egemen olması sürecini yansıtır. Bu, televizyonun, sinemanın, medyanın, internetin, dünyanın her yerine ulaşmamızı sağlayan uydu antenlerinin, maddelerin özü olan atomları görünür kılan elektron mikroskoplarının, süper marketlerdeki gözetim kameralarının gerçekliğidir. Tüm zaman ve mekân sınırlarını hiçe sayan, limiti olmayan, sonsuz bir görüntü hakimiyetini olası kılan bu gerçeklik, 'Tanrı'nın gözü' alegorisini çağrıştırır. Fakat aynı zamanda büyük bir aldatmacadır bu gerçeklik çünkü tüm bu görüntü karmaşası içinde kaybolan birey kendi 'göz'ünü unutur. Dünyayı kendi görmek istediği biçimde değil de kendine sunulan nesnel bir 'göz'ün arkasından görür. Öznel gerçeklik, 'kamera gerçekliği'ne dönüşür ve bakış açıları yok olur.   devamı (1,519 kelime)

Gilles Deleuze'de Toplum ve Denetim
BAĞLAM YAYINCILIK / Theoria Dizisi
Yazar: Stephen J. Arnott, Eugene W. Holland, Paul Robert Patton, Michael Hardt, Jonathan L. Beller, Ali Akay
Çeviren: Barış Başaran

... Günümüz toplumsal pratikleri içerisine gömülü toplumsallık ağları ve işbirliği biçimleri yeni mücadele biçimleri ve özgürlük kavramsallaştırmalarıyla yeni bir hareket için tohumlar oluştururlar. Toplumsal pratiklerin bu alternatif topluluğu (belki de somut emek örgütlenmesi denebilir) sivil sonrası toplumun denetimine en etkili meydan okuyuş olacaktır ve geleceğimizin toplumuna işaret edecektir.
M. Hardt
(kitaptan)  

Gözlemcileri Gözlemleyenin Gözlemi
(Der Auftag oder Von Beobachten des Beobachters der beobachter)
CAN YAYINLARI / Çağdaş Dünya Yazarları Dizisi
Yazar: Friedrich DÜRRENMATT
Çeviren: Mustafa Tüzel

Gözlemcileri Gözlemleyenin Gözlemi, modern bir gerilim öyküsü. Okuduktan sonra, ne oranda gözlemlediğimizi ya da gözlemlendiğimizi değişik bir açıdan sorgulayacağınız bir kitap.   devamı (160 kelime)

Gözlemcinin Teknikleri / On Dokuzuncu Yüzyılda Görme ve Modernite Üzerine
(Techniques of The Observer / On Vision and Modernity in the Nineteenth Century)
METİS YAYINLARI / Tarih Toplum Felsefe
Yazar: Jonathan CRARY
Çeviren: Elif Daldeniz


"Görmeye ilişkin sorular her zaman bedenle ve sosyal iktidarın işleyişiyle ilgili olmuştur. Bu kitabın büyük bir bölümünde bir yanda insan bedeni, öte yanda ise kurumsal ve söylemsel iktidar biçimleri arasında kurulan yeni ilişkilerin, gözlemci öznenin statüsünü 19. yüzyılın başlarında nasıl yeniden tanımladığını ve bu yeni statüyle modernizm arasındaki ilişkiyi inceliyorum..."
  devamı (121 kelime)

Büyük Kapatılma
(Seçme Yazılar 3)
AYRINTI YAYINLARI / Araştırma-İnceleme Dizisi
Yazar: Michel FOUCAULT
Çevirenler: Işık Ergüden & Ferda Keskin



Niçin ve nasıl kapatıldığımızı; kapatılmaya direnişin biçim ve içeriklerini düşünmek isteyenlerin tekrar tekrar okuyacağı metinler...   devamı (282 kelime)